امام صادق (ع) فرمود:
برای مؤمن سزاوار آن است که از خدا آن طور بترسد که گویا خود را مشرف به آتش دوزخ میبیند، و آنطور امید رحمت از او داشته باشد که گویا از اهل بهشت است
خدای تعالی درباره حسن ظن و امیدواری به رحمتش در حدیث قدسی میفرماید:
من بر طبق ظن بنده مؤمن خود رفتار میکنم، اگر حسن ظن داشته باشد، همان ظنش را محقق میسازم، و اگر هم سوء ظن داشته باشد، مطابق ظنش با او رفتار میکنم (1) .
و در تفسیر قمی به سند خود از عبد الرحمن بن حجاج، از امام صادق (ع) روایت آورده که در ضمن حدیثی فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: هیچ بندهای نیست که به خدای عز و جل حسن ظن داشته باشد، مگر آنکه خدا را مطابق ظن خود خواهد یافت، و این همان قول خدای عز و جل است که میفرماید: "ذلکم ظنکم الذی ظننتم بربکم" (2) .
و در الدر المنثور است که رسول خدا (ص) فرمود:
زنهار هیچ یک از شما از دنیا نرود مگر اینکه نسبت به خدای تعالی حسن ظن داشته باشد، چون مردمی بودند که خدای تعالی به خاطر سوء ظنشان به خدا، هلاکشان کرد، و در بارهشان فرمود: "و ذلکم ظنکم الذی ظننتم بربکم اردیکم فاصبحتم من الخاسرین" (3) .
========
(1) مجمع البیان، ج 9، ص .10
(2) تفسیر قمی، ج 2، ص .264
(3) الدر المنثور، ج 5، ص .36
از همه راه ها آسان تر و نتیجه بخش تر برای تقرّب حسن ظن به خداوند است چرا که رفتار خداوند با بندگانش متناسب است با گمان های آنها نسبت به او. اگر بنده حسن ظن به خدا داشت ، پاداش خیر و نیک دریافت می کند .
بنابراین بر مومن پیرو اهل بیت است که خود را به حسن ظن به پروردگارش عادت داده و در قبال کار اندک خود امید فضل فراوان از ناحیه خداوند داشته باشد .خداوند با بنده اش بنا بر گمانش به خدا رفتار می کند و همچنین از روایات چنین بر می آید که :
حق تعالی حسن ظن به هر چیزی را (نه فقط به خداوند) تصدیق کرده ، و امر را بر وفق گمان نیک وی پیش می برد.
این معنا به طور صریح در روایت آمده است که :
خداوند متعال گمان های خوب مومنان در حق یکدیگر را تحقق خواهد بخشید . حسن ظن باعث می شود خداوند هم در حق گمان برنده و هم در مورد شخصی که به او گمان نیکی برده است ، آن را نافذ گرداند ، مگر آنکه مانعی قوی از اجرای آن در مورد شخص دوم جلوگیری کند .
و شاید قبولی نماز جماعت نیز بر همین اساس باشد ، زیرا نمازگزاران در نماز جماعت به امام گمان نیک برده اند و او را واسطه میان خود و خداوند قرار داده اند ، پس خدا نیز خواسته آنها را اجابت نموده و به واسطه حسن ظن به امام جماعت نماز همه را پذیرفته است .
البته مبادا به حسن ظن بسنده کنی و از عمل بازمانی . حسن ظن ، باعث آن نمی شود که آدمی خود را در آسایش قرار دهد و از تلاش بازماند و عذر آن را خوش گمانی به خداوند ذکر نماید که این یکی از فریب های شیطان ملعون است .
