انسان مومن باید نسبت به دیگران حسن ظن داشته در روابط خود با دیگران اصل را بر درستی و راستی افراد جامعه بگذارد تا در سایه ی آن بتواند در تعامل با ایشان ، هم فردی مفید بوده و هم از وجود ایشان منتفع گردد .
حضرت علی (ع) در این رابطه می فرماید :
اعمال برادرت را بر بهترین وجه ( ممکن ) حمل کن مگر آنکه حجت و دلیلی برای تو پیدا شود که راه توجیه را بر تو ببندد . و هرگز نسبت به سخنی که از برادر مسلمانت صادر شده است ، در صورتی که می توانی محمل نیکی برای آن بیابی گمان بد مبر (1) .
بر هیمن اساس است که علمای اسلام در علم و اصول فقه معیار و مبنا را بر اصل صحت ( اصاله ی الصحه ) نهاده اند و این اصل در تمامی امور اجتماع و قراردادهای افراد آن معتبر و جاری است ، و در صورتی که به آن عمل نشود کلیه ی امور اجتماع متزلزل و مختل خواهد شد .
در کتاب شریف مصباح الشیعه آمده است : « حسن ظن از ایمان انسان و سلامت روحش ناشی می شود و از نشانه های پاکی روح آن است که انسان هر چه را که می بیند با خوبی و فضیلت می نگرد . رسول خدا (ص) فرمود : گمان خود را نسبت به برادران دینی خوب کنید که بدین وسیله به صفا و طهارت طبع می رسید » (2).
در روایات و اخبار پیامبر گرامی اسلام و اهل بیت عصمت و طهارت ( ع) احادیث فراوانی در مدح حسن ظن و تقبیح سوء ظن در کتب حدیثی ثبت و ضبط گردیده است . از جمله امام جعفر صادق (ع) از پدر بزرگوارشان نقل کرده است ایشان فرموده اند : شما را از ظن و گمان (بد) بر حذر می دارم زیرا که ظن دروغ ترین دروغهاست و با یکدیگر در (راه) خدا برادر باشید همانگونه که خداوند شما را امر نموده است (3) .
حضرت علی (ع) در مورد سوء ظن می فرماید : سوء ظن بالمحسن شر الاثم و اقبح الظلم ؛ بدگمانی نسبت به انسان نیکوکار (و بی گناه) بدترین گناه و زشت ترین ستم است .
در جای دیگر می فرماید : از بین خودتان سوء ظن را به دور افکنید ، زیرا خداوند عزوجل از آن نهی نموده است
1) الشیخ علی الحویزی ، پیشین / 90 و سید محمدرضا مهدوی کنی ، پیشین ، ص 169
2) همان / ص 170
3) محمد باقر مجلسی ، پیشین ، ج 75 / ص 252
منبع:نشریه فصلنامه قرآنی کوثر شماره28
در دین مقدس اسلام همواره به انسان مومن توصیه می شود که نسبت به پروردگار خود حسن ظن داشته و به او امیدوار باشد و هیچگاه از رحمت خداوند مایوس نگردد .
در مورد حسن ظن به خداوند روایات و احادیث فراوانی وجود دارد از جمله از امام باقر (ع) از قول رسول (ص) : روایت شده است که خداوند متعال می فرماید :
نبایستی عمل کنندگان برای من بر اعمالشان که برای رسیدن به پاداش من انجام می دهند ، تکیه و اعتماد کنند ، زیرا اگر به تمام توان تلاش نمایند و تمامی طول عمرشان ، خود را در عبادت من به مشقت بیاندازد ، باز هم مقصر و کوتاهی کننده بوده و در عبادتشان به کنه عبادت من نمی رسند .(1)
( تا آنجا که می فرماید : و لکن باید (تنها ) به رحمت من اطمینان داشته و به فضل من امیدوار بوده و به حسن ظن به من آرامش داشته باشند .
و در روایت است که بنده ای نیست که چیزی بهتر از حسن خلق و حسن ظن به خداوند به او عطا شده باشد . و اینکه انسان باید به خداوند حسن ظن داشته باشد زیرا خداوند در روز قیامت بر اساس حسن ظن بندگانش به او با آنها معامله می نماید .
در آیات قران نیز بر حسن ظن به خدا و امیدواری به رحمت الهی بسیار تاکید شده است .
چنانچه درسوره ی زمر می فرماید :
« قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تفنطوا من رحمه الله ، ان الله یغفر الذنوب جمیعاً ، انه هو الغفور الرحیم: بگو ای بندگانم که زیاده بر خویشتن ستم روا داشته اید ، از رحمت الهی نومید مباشید ، چرا که خداوند همه گناهان را می بخشد ، که او آمرزگار مهربان است«.
1)الشیخ عبد علی بن جمعه العروسی الحویزی ، تفسیر نورالثقلین ، ج 5 ـ قم مطبعه ی الحکمه ، ص 90 2)سوره زمر / آیه 53
از امام باقر علیه السلام روایت شده است که خداوند به داود علیه السلام وحی نمود :
به پیروانت بگو هر کس از ایشان مامور به اطاعت از من گردد و سپس مرا اطاعت نماید ، بر خود لازم دانسته ام که از او اطاعت کنم و بر طاعت خویش یاری اش کنم و اگر از من چیزی بخواهد ، به او بدهم و اگر مرا بخواند ، پاسخش گویم و اگر به من پناه آورد ، او را پناهش دهم و اگر از من حاجتی خواست ، بی نیازش سازم و اگر بر من توکل نمود او را از پس زشتی هایش حفظ نمایم و اگر همه خلق علیه او نقشه کشند ، او را پشتیبان باشم.
